In het eerste deel van schaken met octrooien ging het over een echte technische uitvinding van een tamelijk bekende schaker, namelijk de Fischer-klok. In dit tweede deel geef ik voorbeelden van uitvindingen die wat minder technisch van aard zijn, namelijk nieuwe, op het schaakspel gebaseerde spelvormen. Het is zomaar een greep uit de vele octrooien en octrooiaanvragen die te maken hebben met varianten op het schaakspel. Het internationale octrooiclassificatiesysteem kent zelfs een speciale groep waarin deze documenten (te midden van de andere bijna 100 miljoen octrooidocumenten) te vinden zijn, namelijk de A63F3/02 (“Chess; Similar board games”).
Beide uitvindingen hebben te maken met een uitbreiding van het schaakbord, de ene in de breedte, de andere in de lengte, terwijl de spelregels zo veel mogelijk onaangetast blijven. US 5642885 (een verleend Amerikaans octrooi) betreft een verbreding van het schaakbord.
De bijzonderheid hier, t.o.v. het normale schaakspel, is dat beide partijen over twee koningen beschikken, een zogenaamde “keystone king” een “checkmate king”. Eén van de koningen kan geslagen worden (die daarmee de zogenaamde “keystone king” wordt), waarna de andere (die vanaf dat moment de “checkmate king” is) volgens de normale regels mat moet worden gezet. Volgens de uitvinder kunnen de spelers door het grotere aantal mogelijkheden hun strategische vaardigheden beter ontwikkelen dan in een gewone schaakpartij. Hij maakt daarbij de volgende opmerkelijke vergelijking: It is therefore a further advantage of the present invention to provide a means for strengthening chess muscles in method similar to the manner in which a baseball player puts weighted rings on a bat. However, unlike the weighted bat, using this invention provides permenant, rather than temporary, improvement in ability and skill. Waarom is dit nooit een (commercieel) succes geworden?
Het tweede voorbeeld betreft de Amerikaanse octrooiaanvrage US 2008/0296838. Deze aanvrage gaat over een bolvormig schaakbord. Het lijkt een 3D bord, maar in feite is het een cilindrisch, dus 2D schaakbord dat als het ware oneindig in de lengte is uitgerekt. Aan de lijnen op het bord komt immers geen einde. Het bijzondere is verder dat beide partijen in de beginstelling zowel links als rechts van de stukken over een rij pionnen beschikken. De ene rij beweegt zich linksom, de andere rechtsom, zoals in onderstaande figuur nader wordt toegelicht.
Promotie vindt plaats op de rij waar in de beginstelling de stukken van de tegenstander staan. Om te voorkomen dat je kunt “passen”, bijvoorbeeld door de dame precies één ronde te laten maken, mogen de dame en de toren in één beurt niet meer dan 13 velden links- of rechtsom worden verplaatst. Ik denk dat daarmee tevens wordt voorkomen dat de dame of een toren in een stationaire baan om het schaakbord belandt. De uitvinder ziet, naast de decoratieve waarde van het bolvormige bord, in zijn uitvinding een belangrijk voordeel voor de schaakspeler: A further objective of the present invention is to stimulate logic, memory and imagination beyond that of typical chess as a player must imagine potential moves around a three dimensional surface which cannot be seen in whole at a single glance and therefore the player must induce further use of memory of chess piece placement to plan and execute a move than would be required in two dimensional game play. Ook dit bord heb ik trouwens nog niet in de winkel zien liggen.
